Osmanlı’da İltizam sistemi infografik görsel

[Engin Demirci]

Osmanlı’da İltizam sistemi infografik ders notu



https://drive.google.com/file/d/1dr8gXaWxzup3y-WzZWwPjtO3MqSsHQvq/view?usp=sharing

Osmanlı Devleti’nin, devlet gelirlerini (vergileri) ihale yoluyla belirli bir süreliğine şahıslara devretmesi sistemine İltizam Sistemi denir.

1. Sistem Nasıl İşlerdi?​

• İhale Usulü: Devlet, bir bölgenin vergi toplama hakkını açık artırma ile ihaleye çıkarırdı.
• Mültezim: İhaleyi kazanan ve devlete peşin para ödeyerek vergi toplama hakkını alan kişiye denir.
• Peşin Ödeme: Mültezim, toplayacağı verginin bir kısmını devlete önceden (peşin) öder, sonra bölgeye giderek halktan vergiyi kendisi toplardı.

2. Neden Ortaya Çıktı?​

• Nakit İhtiyacı: Savaşların uzaması ve devlet harcamalarının artması nedeniyle hazinenin acil nakit paraya sıkışması.
• Tımar Sisteminin Bozulması: Uzun süren savaşlar nedeniyle Tımar sisteminin eski verimini kaybetmesi.
• Merkezi Ordu Giderleri: Yeniçeri sayısının artmasıyla beraber, onlara ödenecek maaşlar (Ulufe) için sıcak para gerekmesi.

3. İltizam Sisteminin Sonuçları​

• Hazine Rahatladı: Devlet, uzak eyaletlerden gelecek vergiyi beklemeden peşin olarak kasasına koydu.
• Halk Üzerindeki Baskı Arttı: Bazı mültezimler, devlete ödedikleri paradan daha fazlasını kazanmak için halktan (reayadan) kanunsuz ve ağır vergiler talep etmeye başladılar.
• Tımar Sistemi Zayıfladı: İltizam yayıldıkça, toprağa dayalı askeri sistem olan Tımar sistemi çökmeye başladı.
• Yerel Güçler (Ayanlar) Doğdu: Bölgelerinde zenginleşen ve güçlenen mültezimler, zamanla devletin sözünü dinlemeyen “Ayan” adı verilen yerel güçlere dönüştüler.

4. Önemli Bir Fark (Malikâne Sistemi)​

• Eğer iltizam hakkı bir kişiye ömür boyu verilirse buna Malikâne Sistemi denir. Bu durum, toprağın adeta özel mülk gibi algılanmasına ve merkezi otoritenin zayıflamasına neden olmuştur.

Şiir:Vergiyle Gelen Düzen
Osmanlı’da devlet nakde ihtiyaç duyar
Vergi toplamak için yeni yollar arar
İltizam sistemi böylece kurulur
Mültezim halktan vergiyi toplar, sunulur
Devlete peşin bedel öder baştan
Sonra halktan alır vergiyi yavaş yavaş
Fazlası kendi kazancı olur
Köylü ise yük altında ezilir, yorulur
Devlet kısa vadede gelir sağlar
Halkın huzuru ise zamanla dağlar
Malikâne ile ömür boyu sürer
Vergiyle düzen ama halkı yıpratır

Okumaya devam et...